U heeft een urinekweek laten doen en de uitslag laat bacteriën zien – maar u heeft nergens last van. Geen branderig gevoel, geen aandrang. Dat roept meteen vragen op. In de medische wereld heet dit asymptomatische bacteriurie, en het komt vaker voor dan u denkt. Dit artikel legt uit wat het verschil is met een blaasontsteking, wanneer wél en wanneer geen behandeling nodig is, en waarom antibiotica vaak overbodig zijn.

4 gerelateerde berichten

Aantal volwassenen met asymptomatische bacteriurie: 1-5% van de gezonde vrouwen onder de 60 jaar ·
Percentage zwangere vrouwen met bacteriurie: 2-10% ·
Risico op onbehandelde bacteriurie bij zwangerschap: 20-30% kans op pyelonefritis ·
Mannen boven 65 jaar met bacteriurie: 10-15%

Overzicht

1Bevestigde feiten
2Wat onduidelijk is
  • Het exacte risico van onbehandelde bacteriurie bij ouderen met diabetes is niet volledig opgehelderd.
  • Of bacteriurie bij gezonde mannen ouder dan 65 jaar altijd onbehandeld kan blijven, is onderwerp van discussie.
3Tijdlijn-signaal
4Wat komt hierna
  • Geen klachten? Geen behandeling. Wel klachten (pijn, branderigheid)? Neem contact op met uw huisarts. (Richtlijnendatabase)
  • Bij zwangerschap of geplande urologische ingreep: overleg met arts over antibiotische profylaxe (Richtlijnendatabase).

Deze tabel vat de belangrijkste kenmerken en aanbevelingen samen:

Kenmerk Waarde
Definitie Bacteriën in urine (≥10^5 CFU/ml) zonder symptomen van urineweginfectie (Apollo Hospitals (medisch portaal))
Behandeling gezonde volwassenen Niet nodig; geen antibiotica (Apollo Hospitals (medisch portaal))
Behandeling zwangere vrouwen Wel nodig; verhoogt risico op pyelonefritis (Apollo Hospitals (medisch portaal))
Meest voorkomende bacterie Escherichia coli (E. coli) (Apollo Hospitals (medisch portaal))
Diagnose Urineonderzoek + kweek (≥10^5 CFU/ml) (Apollo Hospitals (medisch portaal))
Behandeling voor urologische ingreep Profylaxe: 2e gen cefalosporine of fluoroquinolon (Richtlijnendatabase (Nederlandse richtlijn))
Antibioticakeuze bij resistentie Op basis van antibiogram (Richtlijnendatabase (Nederlandse richtlijn))
Risicogroepen voor behandeling Zwangeren, jonge kinderen, nierpatiënten (Apollo Hospitals (medisch portaal))

Wat betekent bacteriurie zonder blaasontsteking?

Definitie van asymptomatische bacteriurie

  • Minimaal 105 kolonievormende eenheden (CFU) per milliliter urine in een schoon monster, zonder dat er klachten zijn (Apollo Hospitals (medisch portaal)).
  • De bacteriën bevinden zich in de urine, maar veroorzaken geen ontstekingsreactie of symptomen.

Asymptomatische bacteriurie is dus een laboratoriumdiagnose, geen ziekte. Het onderscheid met een echte urineweginfectie is cruciaal: bij een infectie zijn er wél klachten zoals pijn bij het plassen, frequente aandrang, troebele urine of koorts (Apollo Hospitals (medisch portaal)).

Waarom dit belangrijk is

Onterecht gebruik van antibiotica bij asymptomatische bacteriurie draagt bij aan resistentie. Voor de meeste mensen wegen de risico’s van antibiotica niet op tegen de baten.

Verschil tussen bacteriurie en een urineweginfectie

  • Bacteriurie: bacteriën in urine, géén klachten.
  • Urineweginfectie (UWI): bacteriën in urine + symptomen zoals dysurie, pollakisurie, suprapubische pijn.
  • Behandeling: bij bacteriurie niet nodig (behoudens uitzonderingen), bij UWI wel.

Het belangrijkste verschil: de aanwezigheid van klachten bepaalt of er sprake is van een infectie die behandeling vraagt. Volgens de Nederlandse richtlijn is screening op en behandeling van asymptomatische bacteriurie alleen geïndiceerd bij zwangere vrouwen en voor bepaalde urologische ingrepen (Richtlijnendatabase (Nederlandse richtlijn)).

De implicatie: het simpelweg vinden van bacteriën in de urine is geen reden om antibiotica te starten. Dat bespaart onnodige medicatie en vermindert de kans op resistentie.

Kan een bacteriële infectie in de urine zonder symptomen voorkomen?

Wanneer is bacteriurie onschuldig?

  • Bij gezonde niet-zwangere vrouwen en mannen onder de 65 jaar wordt asymptomatische bacteriurie als onschuldig beschouwd en niet behandeld (Apollo Hospitals (medisch portaal)).
  • Het lichaam kan de bacteriën vaak zelf klaren; spontane verdwijning komt voor.
  • Behandeling met antibiotica zou alleen maar bijwerkingen en resistentie veroorzaken zonder gezondheidswinst.

Uit onderzoek blijkt dat asymptomatische bacteriurie bij gezonde mensen niet leidt tot een verhoogd risico op nierinfecties of andere complicaties. Daarom is terughoudendheid met antibiotica de norm (Richtlijnendatabase (Nederlandse richtlijn)).

Het patroon: hoe meer bacteriën in de urine zonder klachten, hoe minder het zegt over een infectie.

De paradox

Hoe meer bacteriën in de urine, hoe minder reden tot paniek – zolang er geen symptomen zijn. Het is precies andersom dan bij een echte infectie.

Wie heeft een verhoogd risico op asymptomatische bacteriurie?

  • Zwangere vrouwen: 2-10% heeft bacteriurie, met een risico van 20-30% op pyelonefritis als onbehandeld (Apollo Hospitals (medisch portaal)).
  • Ouderen (>65 jaar): 10-15% van de mannen en een nog hoger percentage vrouwen (Apollo Hospitals (medisch portaal)).
  • Mensen met een verblijfskatheter of die urologische ingrepen ondergaan.
  • Patiënten met verminderde afweer, bijvoorbeeld na een niertransplantatie.

In deze groepen kan bacteriurie wel complicaties geven en is behandeling soms nodig. Bij ouderen zonder klachten blijft echter terughoudendheid het advies, tenzij er specifieke risicofactoren zijn.

Wat dit betekent: dezelfde laboratoriumuitslag vraagt een heel ander beleid per persoon.

Wat zijn de oorzaken van troebele urine zonder blaasontsteking?

Andere oorzaken van troebele urine

  • Bacteriën in de urine (asymptomatische bacteriurie) kunnen troebele urine geven, maar dat is niet hetzelfde als een infectie.
  • Eiwitten, zouten (fosfaten, uraten), vaginale afscheiding, uitdroging of medicatie kunnen urine ook troebel maken (Apollo Hospitals (medisch portaal)).
  • Een urinekweek is nodig om te bevestigen of er daadwerkelijk bacteriën aanwezig zijn en om welke soort het gaat.

Troebele urine alleen is dus geen betrouwbare indicator voor een blaasontsteking. Zonder andere symptomen zegt het weinig.

Wanneer is troebele urine onschuldig?

  • Als er geen pijn, koorts of andere plasproblemen zijn, is troebele urine meestal onschuldig.
  • Bij aanhoudende troebeling of twijfel: raadpleeg de huisarts voor een urinetest.

De moraal: niet elke troebele plas wijst op een infectie. Het is belangrijk om de context van klachten mee te wegen.

Het kort gezegd: Bacteriën in de urine zonder klachten – geen antibiotica nodig. De uitzondering is zwangerschap of een geplande urologische ingreep. Bij twijfel of klachten, overleg met uw huisarts.

Bevestigde feiten

  • Bacteriurie zonder symptomen heet asymptomatische bacteriurie.
  • Behandeling is niet nodig bij gezonde niet-zwangere volwassenen (Apollo Hospitals (medisch portaal)).
  • Bij zwangere vrouwen wordt bacteriurie wel behandeld om nierinfectie te voorkomen (Apollo Hospitals (medisch portaal)).

Wat onduidelijk is

  • Het exacte risico van onbehandelde bacteriurie bij ouderen met diabetes is niet volledig opgehelderd.
  • Of bacteriurie bij gezonde mannen ouder dan 65 jaar altijd onbehandeld kan blijven, is onderwerp van discussie.

“Bij asymptomatische bacteriurie voor een urologische ingreep is het advies om een eenmalige antibiotische profylaxe te overwegen.”

— Richtlijnendatabase (Nederlandse richtlijn)

“Bij gezonde volwassenen zonder klachten is het beter géén antibiotica te starten, ook al worden er bacteriën in de urine gevonden.”

— Apollo Hospitals (medisch portaal)

Voor de gemiddelde gezonde Nederlander is de boodschap duidelijk: geen antibiotica bij een toevalsbevinding van bacteriën in de urine, tenzij u zwanger bent of een urologische ingreep ondergaat. Onnodige antibiotica dragen bij aan resistentie en kunnen bijwerkingen geven, terwijl asymptomatische bacteriurie meestal vanzelf overgaat. Bij twijfel of klachten: raadpleeg uw huisarts voor een gericht advies.

Aanvullende bronnen

bcfi.be, ntvg.nl, verpleegcollectief.nl, hetacuteboekje.nl

Net als bij asymptomatische bacteriurie kunnen verhoogde leukocyten in urine zonder blaasontsteking wijzen op een onderliggende ontsteking die niet altijd met antibiotica behandeld hoeft te worden.

Mis deze niet

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen bacteriurie en een blaasontsteking?

Bacteriurie betekent dat er bacteriën in de urine zitten zonder dat u klachten heeft. Een blaasontsteking (urineweginfectie) geeft wél symptomen zoals pijn bij het plassen, frequente aandrang en soms koorts.

Moet ik antibiotica nemen bij bacteriën in de urine?

Nee, in de meeste gevallen niet. Alleen bij zwangere vrouwen en vóór bepaalde urologische ingrepen is behandeling geïndiceerd. Raadpleeg uw arts voor persoonlijk advies.

Kan bacteriurie vanzelf overgaan?

Ja, asymptomatische bacteriurie verdwijnt vaak spontaan, vooral bij gezonde mensen. Het lichaam kan de bacteriën zelf klaren.

Is bacteriurie besmettelijk voor anderen?

Nee, bacteriurie is niet besmettelijk. Het zijn bacteriën die in de urinewegen leven, maar ze worden niet van persoon op persoon overgedragen.

Wanneer is bacteriurie gevaarlijk?

Bacteriurie is meestal onschuldig. Gevaarlijk wordt het alleen als er sprake is van een opstijgende infectie naar de nieren (pyelonefritis), wat gepaard gaat met koorts en rugpijn. Dit zien we vooral bij zwangeren en mensen met afweerstoornissen.

Hoe wordt bacteriurie vastgesteld?

Door een urinemonster te onderzoeken (dipstick) en vervolgens een kweek te doen. Bij ≥105 CFU/ml is er sprake van bacteriurie. De diagnose asymptomatische bacteriurie wordt gesteld als de kweek positief is maar er geen klachten zijn.